Sprawozdanie z działalności Rady Dialogu Społecznego w Senacie RP

W dniu 09 czerwca br. Piotr Duda Przewodniczący Rady Dialogu Społecznego, Przewodniczący NSZZ Solidarność po raz pierwszy w historii przedstawił w Senacie RP sprawozdanie z działalności Rady za okres od 22 października 2015 r. do 31 marca 2016 r.

W posiedzeniu uczestniczyli m.in.: Elżbieta Rafalska Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Stanisław Szwed-Sekretarz Stanu w MRPiPS, przedstawiciele Rady, Sekretarze Prezydium, Agnieszka Lenartowicz-Łysik doradca Prezydenta RP, Dyrektor Biura Rady.

W swoim wystąpieniu Przewodniczący podkreślił trudną drogę, którą przeszli partnerzy społeczni od zawieszenia udziału w Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych aż do czasu powołania Rady Dialogu Społecznego. Wskazał, iż dialog nie byłby możliwy bez zaangażowania i współpracy związków zawodowych, organizacji pracodawców i strony rządowej. Wypracowane stanowiska są wyrazem troski o sprawy społeczne i gospodarcze dotyczące m.in. takich istotnych zagadnień jak syndromu pierwszej dniówki, zamówień publicznych, w tym zamówień in-house, minimalnego wynagrodzenia, czy sytuacji w sektorze hutnictwa stali.

Przewodniczący mówił nie tylko o sukcesach. Zwrócił uwagę na pojawiają się problemy, w szczególności dotyczące pomijania trybu konsultacji społecznych, zarówno z poszczególnymi partnerami społecznymi, jak i z Radą. Jako przykład wskazał m.in. projekt ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami.

Po wystąpieniu Przewodniczącego w Senacie toczyła się 4 godzinna debata w szczególności dotycząca istotnej roli Rady Dialogu Społecznego oraz kierunków prowadzenia dialogu społecznego.

Poniżej zamieszczamy tekst przemówienia Przewodniczącego Rady z ww. posiedzenia.

Panie Marszałku, szanowni Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej.

Po raz pierwszy w historii przewodniczący nowej instytucji – Rady Dialogu Społecznego – składa przed przedstawicielami polskiego parlamentu sprawozdanie z prac Rady. Ten fakt, oraz to, że przewodniczący i członkowie Rady są powoływani przez prezydenta RP, który sprawuje patronat nad instytucjonalnym dialogiem społecznym dowodzi, jak znacząco wzrosła jego  rola w Polsce.

Ale to dopiero początek. Rada Dialogu Społecznego powinna zmierzać do jeszcze większej samodzielności, stając się niezależną platformą dialogu, wspieraną przez organ władzy publicznej o pozycji podobnej do Rzecznika Praw Obywatelskich.  

Szanowni Państwo!

Droga do Rady Dialogu Społecznego nie była łatwa i szybka, a jej finał nie był wcale taki oczywisty. Gdy w czerwcu 2013 roku po fiasku negocjacji nad rządowymi zmianami w kodeksie pracy związki zawodowe zawiesiły swoje uczestnictwo w Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych, posypały się na nas – związkowców – gromy o brak woli prowadzenia dialogu. Obarczano nas winą za wywołanie jego kryzysu.

Ale jak pokazała historia, ten kryzys – który i tak wisiał w powietrzu – stał się początkiem dobrej zmiany i głębokiej reformy. Pozwolił też na faktyczną (a nie fikcyjną, jak to było do tej pory) realizację 20 art. konstytucji mówiącego o społecznej gospodarce rynkowej, opartej na solidarności i dialogu społecznym pomiędzy partnerami. Powtarzam – partnerami.

Poprzednia formuła dialogu była zaprzeczeniem tej idei. Pozycję dominującą miał rząd, który często ignorując porozumienia partnerów społecznych, wprowadzał rozwiązania bez oglądania się na racje pozostałych stron. Komisja Trójstronna stała się miejscem monologu rządzących, którzy de facto ograniczali się jedynie do informowania o swoich decyzjach.

To nie miało nic wspólnego z dialogiem.

Często byliśmy świadkami żenującej ignorancji, czego znamiennym przykładem było wprowadzenie zmian w kodeksie pracy w trakcie trwających negocjacji na forum Trójstronnej Komisji.

Kryzys dialogu był winą poprzedniej koalicji PO-PSL, która traktując w ten sposób partnerów społecznych, tak naprawdę  łamała konstytucję. Abstrahując – szkoda, że wtedy Komisja Europejska, Komisja Wenecka i polski Trybunał Konstytucyjny nie interesowały się tą sytuacją.

Dzisiejsza pozycja partnerów społecznych jest zupełnie inna. Rada Dialogu Społecznego daje im większą niezależność, silniejszą pozycję i transparentność dialogu, ale również nakłada na partnerów większą odpowiedzialność. Równolegle nakłada na stronę rządową wiele istotnych obowiązków. Na przykład w sytuacji, gdy rząd odrzuca porozumienie partnerów społecznych ma obowiązek w sposób publiczny  uzasadnić swoją odmowę na piśmie.

Czy to oznacza, że dialog zawsze zakończy się porozumieniem? Nie. Przykładem tego jest choćby brak porozumienia w sprawie obniżenia wieku emerytalnego. Ale dzisiaj już nikt nie może zrzucić winy na złe narzędzie, tylko na brak woli do jego prowadzenia.

Szanowni Państwo!

To pierwsze sprawozdanie przewodniczącego Rady Dialogu Społecznego, dlatego zanim do niego przejdę koniecznych jest kilka słów podziękowań.

W pierwszej kolejności dziękuję partnerom społecznym, a więc związkom zawodowym:

Niezależnemu Samorządnemu Związkowi Zawodowemu „Solidarność”,

Forum Związków Zawodowych

i Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych

Dziękuję pracodawcom z:

Konfederacji Lewiatan,

Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej,

Business Centre Club

i Rzemiosła Polskiego.

To dzięki naszemu blisko dwuletniemu wysiłkowi, wypracowaliśmy kompromis, którego owocem był projekt ustawy, będący podstawą do powstania Rady Dialogu Społecznego. To również dowód, że pracownicy i pracodawcy potrafią się porozumiewać. Zaryzykuję nawet stwierdzeniem, że dla wielu polityków w dziedzinie umiejętności prowadzenia dialogu moglibyśmy być wzorem.

Dziękuję również poprzedniemu prezydentowi Bronisławowi Komorowskiemu, który te negocjacje wspierał, kończąc później swoim niezwłocznym podpisem cały proces legislacyjny. Pozwoliło to jeszcze w poprzedniej kadencji na rozpoczęcie tak pilnych i potrzebnych prac.

Dziękuję poprzedniemu rządowi premier Ewy Kopacz, który w finale prac nad powstaniem RDS przyjął kompromis partnerów społecznych do wiadomości i dzięki przyjęciu projektu jako rządowego skierował go na tzw. szybką ścieżkę.

Tu szczególne podziękowania kieruję dla ówczesnego ministra pracy i polityki społecznej Władysława Kosiniaka-Kamysza, którego zaangażowanie w ten proces miało dla pozytywnego finału niebagatelne znaczenie.

Dziękuję również poprzedniemu parlamentowi. To jedna z niewielu spraw, która tak jednomyślnie połączyła posłów i senatorów, którzy wręcz jednomyślnie głosowali za przyjęciem tej ustawy.

Dziękuję obecnemu rządowi pani premier Beaty Szydło za szybkie desygnowanie do Rady swoich ministrów i przedstawicieli.

Dziękuję wreszcie obecnemu prezydentowi Andrzejowi Dudzie, za szybkie powołanie członków Rady, które pozwoliło jeszcze w 2015 roku rozpocząć tak potrzebny dialog.

Szanowni Państwo!

Szczegółowe sprawozdanie w formie pisemnej przekazałem marszałkowi Sejmu. Dlatego przedstawię tylko jego najważniejsze punkty, zachęcając do zapoznania się z całym dokumentem.

Przewodniczącym Rady, którego kadencja trwa jeden rok, jest naprzemiennie przedstawiciel strony pracowników, pracodawców i strony rządowej. Jej pracami kieruje prezydium w skład którego wchodzą przewodniczący i wiceprzewodniczący Rady wywodzący się z wszystkich stron dialogu.

W skład Rady z ramienia przedstawicieli pracowników wchodzi po 8 przedstawicieli Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, Forum Związków Zawodowych i Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych.

Z ramienia pracodawców po 6 osób z Konfederacji Lewiatan, Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej, Business Centre Club, Rzemiosła Polskiego.

Z Ramienia rządu w Radzie zasiada 11 ministrów konstytucyjnych w tym m.in. wicepremier i minister rodziny, pracy i polityki społecznej.

W Radzie z głosem doradczym zasiada także 3 przedstawicieli: Prezydenta RP, Narodowego Banku Polskiego i Głównego Urzędu Statystycznego.

Taki skład Rady gwarantuje reprezentatywność i udział w dialogu osób, które mają legitymację do podejmowania decyzji. Mówiąc wprost – są to osoby, z którymi można zawierać porozumienia.

Ustawa o RDS weszła w życie 11 września 2015 r. zastępując Trójstronną Komisję ds. Społeczno-Gospodarczych, która po 14 latach funkcjonowania wyczerpała swoją formułę. Przestała być – a tak naprawdę nigdy nie była – efektywnym narzędziem partnerskiej dyskusji.

22 października 2015 roku Prezydent Andrzej Duda powołał członków Rady, a 11 grudnia ub. powołał w jej skład nowych przedstawicieli strony rządu Pani Premier Beaty Szydło. 14 grudnia odbyło się jej pierwsze posiedzenie. Za dwa dni minie więc równo pół roku jej funkcjonowania.

Rada Dialogu przyjęła ambitny plan pracy, obejmujący swoją tematyką najistotniejsze obszary funkcjonowania państwa takie jak: reformę ubezpieczeń społecznych, zasady wynagradzania w gospodarce narodowej, system podatkowy, warunki prowadzenia działalności gospodarczej, politykę surowcowo-energetyczną i klimatyczną, zamówienia publiczne, ochronę zdrowia, kształcenie zawodowe, fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, politykę społeczną, innowacyjność i działalność badawczo-rozwojową, indywidualne i zbiorowe prawo pracy, fundusze unijne, itd.

RDS podjęła do tej pory 14 uchwał, w tym 9  mających charakter organizacyjny oraz 5 merytorycznych, które są wynikiem kompromisu pomiędzy stroną pracowników i pracodawców, a będących realizacją merytorycznego planu pracy.

Są to uchwały w sprawie: prezydenckiego projektu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, rządowego projektu ustawy kodeks pracy, rządowego projektu ustawy prawo zamówień publicznych, zmian w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz polityki klimatyczno-energetycznej UE.

Co się kryje za tymi ogólnymi sformułowaniami? Między innymi minimalna stawka godzinowa dla pracujących na umowach cywilno-prawnych, wprowadzenie zasady najpierw umowa – później praca, wprowadzenie zasady wyłączenia dodatków za pracę nocną z płacy minimalnej, czy wprowadzenia korzystnych dla pracowników i pracodawców zmian w prawie zamówień publicznych. To duże sukcesy dialogu społecznego osiągnięte przecież w tak krótkim czasie.

Główny ciężar prac spoczywa na zespołach problemowych, które wypracowują przyszłe porozumienia. Ta praca nie jest tak spektakularna i widoczna jak plenarne posiedzenia Rady, ale to właśnie tam toczy się faktyczny dialog.

W ramach RDS pracuje 8 takich zespołów: ds. budżetu, wynagrodzeń i świadczeń socjalnych, ds. prawa pracy, ds. polityki gospodarczej i rynku pracy, ds. ubezpieczeń społecznych, ds. rozwoju dialogu społecznego, ds. funduszy europejskich, ds. usług publicznych, oraz ds. problemów międzynarodowych. Powołano również dziewiąty, zespół doraźny ds. zamówień publicznych. Pełne składy osobowe i zakres prac w poszczególnych zespołach znajdują się w sprawozdaniu.

W okresie od 22 października 2015 r. do końca marca 2016 r. odbyło się kilkadziesiąt spotkań dotyczących działania Rady Dialogu Społecznego, w których udział wzięło ponad 1500 osób. W 23 spotkaniach zespołów problemowych uczestniczyło  765 osób.

W tym czasie odbyło się 5 posiedzeń prezydium RDS oraz dwa posiedzenia plenarne RDS.

Oprócz tematów natury organizacyjnej, RDS omawiała m.in.:

-           zmiany w zakresie prawa zamówień publicznych,

-           zmiany warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej,

-           realizację wyroku TK w zakresie włączenia funkcjonariuszy Służby Celnej do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, ABW, itd.

-           założenia reformy służby celnej i administracji skarbowej,

-           podatek od sprzedaży detalicznej,

-           prezydencki projekt ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,

-           rządowy projekt ustawy kodeks pracy,

-           rządowy projekt ustawy prawo zamówień publicznych,

-           polityka klimatyczno-energetyczna i kształt handlu emisjami,

-           powołania komisji kodyfikacyjnej prawa pracy,

-           warunki nabycia uprawnień emerytalnych,

-           zmiany ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

Pełne, szczegółowe zestawienie znajduje się w sprawozdaniu pisemnym, którego lekturę jeszcze raz gorąco polecam.

W okresie sprawozdawczym – bardzo krótkim – do RDS wpłynęło do zaopiniowania aż 123 akty prawne. To pokazuje skalę pracy i uświadamia jak bardzo dialog jest potrzebny.

Szanowni Państwo!

Dialog trójstronny to także Wojewódzkie Rady Dialogu Społecznego. W ich skład wchodzą przedstawiciele strony samorządowej, w tym marszałek i wskazane przez niego osoby, przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych, reprezentatywnych organizacji pracodawców oraz strony rządowej, czyli wojewoda i wskazane przez niego osoby. Powołano wszystkie 16 WRDS-ów.

WRDS przekazują Radzie liczne stanowiska w sprawach ważnych dla społeczności regionalnych i nie tylko, m.in. dotyczące hutnictwa, kształcenia zawodowego, dróg wodnych, ochrony zdrowia i wiele innych. Potwierdza to potrzebę prowadzenia dialogu społecznego, również na poziomie lokalnym, ale unaocznia także wyzwania przed nim stojące.

Dzisiejszym problemem Wojewódzkich Rad Dialogu Społecznego jest nazbyt skromne ich finansowanie. Pilnym jest postulat zwiększenia środków na działanie tych nieodzownych dla rozwoju partnerstwa lokalnego form porozumiewania się. Środki powinny pochodzić z jednej strony z budżetu państwa, ale również samorządy województwa muszą aktywnie działać na ich rzecz. Muszą mieć świadomość, że WRDS-y nie są tylko zadaniem zleconym, ale to jest ich własny interes. Spokój społeczny, realizowanie wyzwań rozwojowych, powiększanie zasobności mieszkańców i województw jest w tym bezcenne.

Panie i Panowie Senatorowie wasze wsparcie w tej sprawie byłoby niezwykle cenne.

Uzupełnieniem dialogu w ramach RDS są trójstronne zespoły branżowe, które co prawda funkcjonują niezależnie od Rady, ale to Rada określiła zasady ich powoływania. Funkcjonują trójstronne zespoły ds.: branży energetycznej,  społecznych warunków restrukturyzacji hutnictwa, bezpieczeństwa socjalnego górników, górnictwa i przetwórstwa siarki, przemysłu lekkiego, społeczno-gospodarczych warunków restrukturyzacji zakładów przemysłowego potencjału obronnego, branży chemicznej, żeglugi i rybołówstwa morskiego, budownictwa i gospodarki komunalnej, kolejnictwa, ochrony zdrowia, branży węgla brunatnego, przemysłu stoczniowego, przemysłu farmaceutycznego, przemysłu szklarskiego, paliwowego i petrochemicznego.

Szanowni Państwo!

Przez pierwsze pół roku od podstaw stworzyliśmy sprawny mechanizm, sprawne narzędzie o nazwie Rada Dialogu Społecznego. Powołane zostało Biuro RDS, powołano zespoły problemowe, powołano Wojewódzkie Rady Dialogu Społecznego. Wprowadzono w życie mechanizm i zaczęto wreszcie długo oczekiwany dialog, którego owocem jest kilka ważnych porozumień. Wierzę, że będzie ich więcej. Tematów do dyskusji nie zabraknie, dlatego tak ważne było stworzenie sprawnego instrumentu?.

Ale już za półtora roku dokonamy przeglądu działania ustawy o RDS. Sprawdzimy jak działa i będziemy zastanawiać się jak jeszcze bardziej ją usprawnić. Będziemy starać się rozszerzać jej autonomię i przekonywać wszystkich, że niezależna instytucja dialogu to najlepsze forum rozwiązywania trudnych problemów. To również praktyczna realizacja zapisanej w konstytucji idei społecznej gospodarki rynkowej opartej na dialogu.

Na koniec dziękuję wszystkim osobom zaangażowanym w funkcjonowanie RDS, szczególnie członkom Prezydium. Dziękuję również członkom zespołów problemowych oraz całemu zapleczu Rady, sekretarzom oraz pracownikom biura Rady.